Canada hiện đại: Hướng dẫn ghi nhớ cho bài thi quốc tịch

Học các thông tin chính trong chương Canada hiện đại (Modern Canada) của Discover Canada: các chương trình xã hội, sự tham gia quốc tế, thay đổi xã hội, nghệ thuật, thể thao và phát minh.

Hãy bắt đầu với một phần, rồi dùng các thẻ nhớ lại hoặc bảng ôn của phần đó để tự kiểm tra. Phần thể thao cũng dùng các môn thể thao quốc gia và các cúp trong chương Biểu tượng Canada (Canadian Symbols). Phần đọc mất khoảng 12 phút, cộng thêm thời gian cho các thẻ và trò chơi.

Khi sách hướng dẫn đưa ra một con số, trang này dùng con số của sách hướng dẫn, vì bài thi dựa trên sách hướng dẫn. Bài học có ghi chú những gì đã thay đổi kể từ đó.

Discover Canada, Modern Canada

1. Thịnh vượng và các chương trình xã hội mà sự thịnh vượng chi trả

Chương này mở đầu bằng một nguyên nhân và các hệ quả của nó. Canada thời hậu chiến đạt mức thịnh vượng và tiến bộ vật chất kỷ lục. Các chính sách thương mại hạn chế của thời kỳ Đại suy thoái (Depression) đã được nới mở nhờ các hiệp ước như Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (General Agreement on Tariffs and Trade, GATT), mà sách hướng dẫn mô tả là “now the World Trade Organization (WTO)” (“nay là Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)”). Đó là cách nói tắt của sách hướng dẫn: GATT là một hiệp định về các quy tắc thương mại, còn WTO là tổ chức mà trong khuôn khổ của nó, các quy tắc đó tiếp tục được áp dụng. Việc phát hiện dầu mỏ ở Alberta năm 1947 đã mở đầu ngành năng lượng hiện đại. Năm 1951, lần đầu tiên, đa số người Canada có đủ khả năng chi trả thực phẩm, chỗ ở và quần áo ở mức đầy đủ, và từ năm 1945 đến năm 1970, khi Canada xích lại gần hơn với Hoa Kỳ và các đối tác thương mại khác, Canada có một trong những nền kinh tế mạnh nhất trong các quốc gia công nghiệp hóa. Ngày nay người Canada được hưởng một trong những mức sống cao nhất thế giới, mà theo sách hướng dẫn, được duy trì nhờ làm việc chăm chỉ và nhờ thương mại, nhất là với Hoa Kỳ.

Sau đó là hệ quả: khi sự thịnh vượng tăng lên, khả năng hỗ trợ các chương trình trợ giúp xã hội cũng tăng theo. Đạo luật Y tế Canada (Canada Health Act) bảo đảm các yếu tố chung và một tiêu chuẩn bảo hiểm cơ bản. Bảo hiểm thất nghiệp, nay gọi là bảo hiểm việc làm, được chính phủ liên bang đưa ra năm 1940. Trợ cấp An sinh Tuổi già (Old Age Security) đã được hình thành từ năm 1927. Chương trình Hưu trí Canada và Quebec (Canada and Quebec Pension Plans) ra đời năm 1965. Giáo dục do ngân sách công tài trợ được các tỉnh và lãnh thổ cung cấp. Đọc phần này của bài học.

Đừng nhầm lẫn. Ba năm cho ba chương trình, theo một thứ tự mà sách hướng dẫn không dùng khi nêu chúng: 1927 Trợ cấp An sinh Tuổi già, 1940 bảo hiểm thất nghiệp, 1965 các chương trình hưu trí. GATT là hiệp định, còn WTO là tổ chức; cụm từ “now the WTO” (“nay là WTO”) của sách hướng dẫn là đáp án của bài thi, và hiệp định này vẫn tiếp tục tồn tại bên trong tổ chức đó. Sách hướng dẫn nêu tiêu chuẩn bảo hiểm của Đạo luật Y tế Canada, và nêu các tỉnh và lãnh thổ là nơi cung cấp giáo dục do ngân sách công tài trợ.

Luyện tập phần này: Thịnh vượng và các chương trình xã hội

2. Canada trên thế giới: Chiến tranh Lạnh, gìn giữ hòa bình và người tị nạn

Sách hướng dẫn gắn vai trò quốc tế của Canada với Chiến tranh Lạnh (Cold War). Giống như Úc và New Zealand, Canada phát triển quyền tự chủ của mình từng bước, với khả năng đóng góp đáng kể trên trường quốc tế. Chiến tranh Lạnh bắt đầu khi một số nước Đông Âu đã được giải phóng trở thành một phần của khối Cộng sản do Liên Xô kiểm soát dưới thời nhà độc tài Josef Stalin. Canada cùng các nước dân chủ khác của phương Tây tham gia Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (North Atlantic Treaty Organization, NATO), một liên minh quân sự, và cùng Hoa Kỳ tham gia Bộ Tư lệnh Phòng không Không gian Bắc Mỹ (North American Aerospace Defence Command, NORAD).

Canada cũng gia nhập Liên Hợp Quốc (United Nations). Canada tham gia chiến dịch của Liên Hợp Quốc bảo vệ Hàn Quốc trong Chiến tranh Triều Tiên 1950–53, với 500 người chết và 1.000 người bị thương, và tham gia nhiều phái bộ gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc ở những nơi khác nhau như Ai Cập, Síp và Haiti, cũng như các chiến dịch an ninh quốc tế khác, chẳng hạn ở Nam Tư cũ và Afghanistan. Và Canada đã mở cửa: Canada đón nhận hàng nghìn người tị nạn chạy trốn sự áp bức của Cộng sản, trong đó có khoảng 37.000 người thoát khỏi ách chuyên chế Xô viết ở Hungary năm 1956, và, sau chiến thắng của phe Cộng sản trong Chiến tranh Việt Nam năm 1975, hơn 50.000 người Việt Nam đã tìm nơi tị nạn ở đây. Đọc phần này của bài học.

Đừng nhầm lẫn. Ba tổ chức với ba vai trò: NATO là liên minh quân sự của các nền dân chủ phương Tây; NORAD là Canada cùng Hoa Kỳ, về phòng không không gian; Liên Hợp Quốc là nơi gắn với Triều Tiên và các phái bộ gìn giữ hòa bình. Sách hướng dẫn nêu các ví dụ theo hai cách mô tả: Ai Cập, Síp và Haiti là các phái bộ gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc, còn Nam Tư cũ và Afghanistan là các chiến dịch an ninh quốc tế khác. Hai đợt người tị nạn cách nhau hai thập kỷ: Hungary năm 1956, khoảng 37.000 người; Việt Nam sau năm 1975, hơn 50.000 người.

Luyện tập phần này: Chiến tranh Lạnh, gìn giữ hòa bình và người tị nạn

3. Một xã hội đang thay đổi

Câu chuyện thứ ba là về chính Canada. Khi các giá trị xã hội thay đổi trong hơn 50 năm, Canada trở thành một xã hội linh hoạt và cởi mở hơn. Nhiều người đã tận dụng các cơ hội giáo dục trung học và sau trung học ngày càng mở rộng, và ngày càng nhiều phụ nữ tham gia lực lượng lao động chuyên nghiệp. Xã hội và văn hóa Canada gốc Pháp phát triển rực rỡ trong những năm sau chiến tranh, và sự thay đổi nhanh chóng của Quebec trong những năm 1960, cuộc Cách mạng Yên lặng (Quiet Revolution), được kể trong một mục riêng của bài học.

Quyền bầu cử được mở rộng: phần lớn người Canada gốc Á từng bị từ chối quyền bầu cử trong các cuộc bầu cử liên bang và cấp tỉnh; năm 1948, nhóm cuối cùng trong số này, người Canada gốc Nhật, giành được quyền đó, và theo lời sách hướng dẫn, “Aboriginal people were granted the vote in 1960” (“người Thổ dân được trao quyền bầu cử năm 1960”). Điều thay đổi năm 1960 là người thuộc các Bộ tộc Đầu tiên (First Nations) có thể bầu cử ở cấp liên bang mà không phải từ bỏ quy chế (status) của mình. Sách hướng dẫn nói “every citizen over the age of 18 may vote” (“mọi công dân trên 18 tuổi đều có thể bầu cử”); ngày nay, công dân Canada từ 18 tuổi trở lên có thể bầu cử trong các cuộc bầu cử liên bang. Và thành phần dân cư của đất nước cũng thay đổi: ý tưởng về chủ nghĩa đa văn hóa, một kết quả của làn sóng nhập cư thế kỷ 19 và 20, có thêm động lực mới. Đến những năm 1960, một phần ba người Canada có nguồn gốc không phải Anh cũng không phải Pháp, và họ tự hào gìn giữ nền văn hóa riêng của mình trong kết cấu xã hội Canada. Ngày nay, sự đa dạng làm phong phú đời sống của người Canada, nhất là ở các thành phố. Đọc phần này của bài học.

Đừng nhầm lẫn. Hai điều được mở rộng là giáo dục và vị trí của phụ nữ trong lực lượng lao động chuyên nghiệp, cả hai đều là dấu hiệu của một xã hội linh hoạt và cởi mở hơn. Một phần ba là tỉ lệ người Canada, tính đến những năm 1960, có nguồn gốc không phải Anh cũng không phải Pháp. Các mốc bầu cử, 1948 và 1960, được kể trong Những mốc thời gian quan trọng trong Discover Canada; ở đây sách hướng dẫn dùng chúng để cho thấy một xã hội đang mở ra.

Luyện tập phần này: Xã hội Canada đang thay đổi

4. Nghệ thuật: ai làm ra gì

Sách hướng dẫn nêu tên các nghệ sĩ theo từng nhóm. Hãy giữ mỗi tên cùng với nhóm của người đó và một thông tin của họ. Đọc phần này của bài học.

• Hội họa và điêu khắc. Group of Seven (Nhóm Bảy), thành lập năm 1920, đã phát triển một phong cách hội họa để thể hiện những phong cảnh hoang dã hiểm trở. Emily Carr vẽ những cánh rừng và đồ tạo tác của người Thổ dân (Aboriginal) ở Bờ Tây. Les Automatistes của Quebec là những người tiên phong của nghệ thuật trừu tượng hiện đại trong những năm 1950, nổi bật nhất là Jean-Paul Riopelle. Louis-Philippe Hébert của Quebec là một nhà điêu khắc nổi tiếng chuyên tạc các nhân vật lịch sử. Kenojuak Ashevak đã tiên phong nghệ thuật Inuit hiện đại với tranh khắc axit, tranh in và tượng đá xà phòng (soapstone).
• Nhà văn và nhạc sĩ. Những người làm văn chương, cả nam lẫn nữ, mà sách hướng dẫn nêu: Stephen Leacock, Louis Hémon, Sir Charles G.D. Roberts, Pauline Johnson, Émile Nelligan, Robertson Davies, Margaret Laurence và Mordecai Richler. Các nhạc sĩ Sir Ernest MacMillan và Healey Willan nổi tiếng ở Canada và ở nước ngoài. Các nhà văn Joy Kogawa, Michael Ondaatje và Rohinton Mistry đã làm đa dạng thêm đời sống văn học của Canada.
• Điện ảnh và tư tưởng. Các bộ phim của Denys Arcand được yêu thích ở Quebec và trên khắp cả nước và đã giành các giải thưởng quốc tế; Norman Jewison và Atom Egoyan là những nhà làm phim khác được nêu tên. Marshall McLuhan và Harold Innis là những nhà tư tưởng tiên phong. Canada có một mạng lưới các nhà hát khu vực và các đoàn nghệ thuật biểu diễn nổi tiếng thế giới.
• Bảo tàng và di tích lịch sử. Các di tích lịch sử quốc gia có ở mọi tỉnh và lãnh thổ, bao gồm các chiến trường, địa điểm khảo cổ, công trình kiến trúc và không gian linh thiêng.

Đừng nhầm lẫn. Hai tên tuổi vẽ về đất đai: Group of Seven vẽ vùng hoang dã hiểm trở, Emily Carr vẽ những cánh rừng và đồ tạo tác của người Thổ dân ở Bờ Tây. Hai người tiên phong của Quebec trong hai ngành nghệ thuật khác nhau: Riopelle và Les Automatistes trong hội họa trừu tượng, Hébert trong điêu khắc. Ba nhà văn “diversified” (“làm đa dạng thêm”) nền văn học, Kogawa, Ondaatje và Mistry, và họ không có trong danh sách những người làm văn chương nêu trên. Arcand là nhà làm phim có các bộ phim giành giải thưởng quốc tế; McLuhan và Innis là nhà tư tưởng, không phải nghệ sĩ.

Luyện tập phần này: Nghệ thuật và văn hóa

5. Thể thao: các vận động viên, các cúp và các môn thể thao

Kỹ năng thể thao dựa trên hai chương. Chương Canada hiện đại cung cấp các vận động viên; chương Biểu tượng Canada cung cấp các môn thể thao quốc gia và các cúp của chúng. Đọc phần thể thao của bài học, và mục Các môn thể thao phổ biến của bài học Biểu tượng.

Sách hướng dẫn cũng nêu tên Mark Tewksbury, người đoạt huy chương vàng Olympic và là nhà hoạt động nổi bật vì người Canada đồng tính nam và đồng tính nữ, và Catriona Le May Doan, người đã cầm cờ sau khi giành huy chương vàng trượt băng tốc độ tại Thế vận hội Mùa đông 2002. Thể thao đã phát triển mạnh ở mọi tỉnh và lãnh thổ, với các ngôi sao thể thao nghiệp dư và chuyên nghiệp và những người đoạt huy chương Olympic, và trong môn thể thao quốc gia là khúc côn cầu trên băng, các đội Canada đã thống trị thế giới.

Từ chương Biểu tượng: khúc côn cầu là môn thể thao được nhiều người xem nhất ở Canada và là môn thể thao mùa đông quốc gia, được phát triển ở Canada vào những năm 1800. Giải Khúc côn cầu Quốc gia (National Hockey League) tranh Stanley Cup, do Lord Stanley, Toàn quyền, tặng năm 1892. Clarkson Cup, do Adrienne Clarkson, vị Toàn quyền thứ 26 và là người gốc Á đầu tiên giữ chức này, lập ra năm 2005, được trao cho khúc côn cầu nữ. Bóng bầu dục Canada là môn thể thao phổ biến thứ hai, và các đội chuyên nghiệp trong Giải Bóng bầu dục Canada (Canadian Football League) tranh Grey Cup, do Lord Grey, Toàn quyền, tặng năm 1909. Curling, một môn chơi trên băng do những người tiên phong Scotland mang đến, rất phổ biến. Lacrosse, một môn thể thao cổ xưa do người Thổ dân chơi đầu tiên, là môn thể thao mùa hè chính thức. Bóng đá có nhiều người chơi đăng ký nhất trong các môn ở Canada. Bóng rổ được James Naismith, người Canada, phát minh năm 1891.

Đừng nhầm lẫn. Ba cúp, ba vị Toàn quyền, ba năm: Stanley Cup cho khúc côn cầu, 1892; Grey Cup cho bóng bầu dục, 1909; Clarkson Cup cho khúc côn cầu nữ, 2005. Bốn môn thể thao, bốn danh hiệu: khúc côn cầu là môn được nhiều người xem nhất và là môn thể thao mùa đông quốc gia; bóng bầu dục là môn phổ biến thứ hai; lacrosse là môn thể thao mùa hè chính thức; bóng đá có nhiều người chơi đăng ký nhất. Hai người British Columbia, hai mục đích: Terry Fox chạy vì nghiên cứu ung thư năm 1980, Rick Hansen lăn xe lăn vòng quanh thế giới vì nghiên cứu tủy sống năm 1985.

Luyện tập phần này: Thể thao, trong chương Canada hiện đại · Thể thao, trong chương Biểu tượng

6. Khám phá và phát minh: ai phát minh ra gì

Đọc phần này của bài học.

Danh sách, theo thứ tự của sách hướng dẫn: Alexander Graham Bell nảy ra ý tưởng về điện thoại tại ngôi nhà nghỉ hè của ông ở Canada. Joseph-Armand Bombardier phát minh ra xe trượt tuyết (snowmobile). Sir Sandford Fleming phát minh ra hệ thống múi giờ tiêu chuẩn của thế giới. Theo sách hướng dẫn, Mathew Evans và Henry Woodward đã cùng nhau phát minh ra bóng đèn điện đầu tiên và sau đó bán bằng sáng chế cho Thomas Edison, người đã thương mại hóa nó. Reginald Fessenden góp phần vào việc phát minh ra radio, gửi thông điệp giọng nói không dây đầu tiên trên thế giới. Bác sĩ Wilder Penfield là một nhà phẫu thuật não tiên phong tại Đại học McGill ở Montreal, được biết đến là “the greatest living Canadian” (“người Canada vĩ đại nhất còn sống”). Bác sĩ John A. Hopps phát minh ra máy tạo nhịp tim đầu tiên. SPAR Aerospace và Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia (National Research Council) phát minh ra Canadarm, một cánh tay robot được dùng ngoài vũ trụ. Mike Lazaridis và Jim Balsillie của Research in Motion (RIM) được biết đến với BlackBerry.

Quanh danh sách này: Sir Frederick Banting ở Toronto và Charles Best đã khám phá ra insulin, một hormone để điều trị bệnh tiểu đường, mà sách hướng dẫn cho là đã cứu 16 triệu sinh mạng trên toàn thế giới. Từ năm 1989, Cơ quan Vũ trụ Canada (Canadian Space Agency) và các phi hành gia Canada đã tham gia khám phá vũ trụ, thường dùng Canadarm. Gerhard Herzberg, một người tị nạn từ nước Đức Quốc xã, John Polanyi, Sidney Altman, Richard E. Taylor, Michael Smith và Bertram Brockhouse là những nhà khoa học đoạt giải Nobel. Theo sách hướng dẫn, những tiến bộ của Canada về khoa học và công nghệ đã thay đổi cách thế giới giao tiếp và kinh doanh.

Đừng nhầm lẫn. Ba tên trong y học: Banting và Best khám phá ra insulin; Hopps phát minh ra máy tạo nhịp tim; Penfield là nhà phẫu thuật não. Hai người tiên phong về truyền thông: Bell với điện thoại, Fessenden với thông điệp giọng nói không dây đầu tiên. Evans và Woodward là những người phát minh ra bóng đèn theo sách hướng dẫn; Edison đã thương mại hóa nó. Phát minh của Fleming là múi giờ tiêu chuẩn, không phải một cỗ máy. Bóng rổ của Naismith, 1891, nằm trong đoạn về thể thao nhưng cũng là một phát minh.

Luyện tập phần này: Các khám phá và phát minh của Canada

Góc chữa nhầm lẫn

Những thẻ này chứa các thông tin hay bị gắn nhầm năm, nhầm cúp hoặc nhầm tổ chức nhất. Hãy phân loại từng thẻ, rồi đọc lý do.

Cách ghi nhớ chương Canada hiện đại

• Nhớ lại trước khi xem. Các thẻ trên trang này hỏi trước và hiện đáp án sau, vì cố gắng nhớ lại củng cố trí nhớ nhiều hơn so với đọc lại.Karpicke & Roediger, 2008
• Luyện cả hai chiều. Hãy hỏi “Who invented the pacemaker?” (“Ai đã phát minh ra máy tạo nhịp tim?”) và cả “What is Hopps known for?” (“Hopps được biết đến vì điều gì?”). Luyện tập đa dạng giúp ích với những câu hỏi bạn chưa từng gặp.Butler et al., 2017
• Giãn cách các lần ôn. Các lần ôn rải ra nhiều ngày giữ được lâu hơn một buổi học dài. Kế hoạch dưới đây là một thói quen thực tế, không phải khoảng cách duy nhất có hiệu quả.Cepeda et al., 2008

Bước tiếp theo của bạn

Đọc bài học Canada hiện đại để xem toàn văn của sách hướng dẫn, với phần kiểm tra sau mỗi mục. Sau đó làm một Smart Quiz về Canada hiện đại, hoặc bài quiz Canada hiện đại để đi qua chương này theo thứ tự.

Cuộc Cách mạng Yên lặng của Quebec, các cuộc trưng cầu dân ý và Hiến pháp là những sự kiện có mốc thời gian, được kể trong Những mốc thời gian quan trọng trong Discover Canada. Đạo luật Ngôn ngữ Chính thức (Official Languages Act), việc công nhận năm 2006 người Québécois là một dân tộc (nation) trong một Canada thống nhất, và những dân tộc làm nên sự đa dạng ngày nay được giải thích trong hướng dẫn ghi nhớ Chúng ta là ai (Who We Are). Các môn thể thao quốc gia và các cúp của chúng có trong mục Các môn thể thao phổ biến của bài học Biểu tượng Canada.

Nguồn chính thức

Hãy dùng Discover Canada làm tài liệu hướng dẫn chính. Các con số trong đó, chẳng hạn như số người tị nạn và số thương vong, là những con số mà bài thi dựa vào; bài học có ghi chú những chỗ thông tin ngày nay khác đi.

• Discover Canada, Modern Canada · Tiếng Anh
• Découvrir le Canada, Le Canada moderne · Tiếng Pháp
• Discover Canada, Canadian Symbols · Tiếng Anh, cho đoạn về thể thao