Các vùng của Canada: Hướng dẫn ghi nhớ cho bài thi quốc tịch

Chương Các vùng (Regions) ngắn, nhưng các câu hỏi của chương này dễ trả lời sai theo một kiểu riêng: bạn nhớ thông tin nhưng gắn nó vào nhầm tỉnh. Bay of Fundy, Okanagan, Portage and Main, St. Boniface, Yellowknife. Mỗi nơi thuộc về một chỗ nhất định, và bài thi hỏi chỗ đó là đâu.

Bài viết này cho mỗi tỉnh và lãnh thổ một điểm neo để bám vào, chỉ ra những cặp mà người học hay nhầm, và kết thúc bằng các thẻ và trò chơi phân loại để bạn nhớ lại trước khi đọc lại. Bài viết đi theo năm vùng theo thứ tự của sách hướng dẫn, cũng là thứ tự của bài học Các vùng của Canada, nơi có toàn văn. Phần đọc mất khoảng 12 phút; các thẻ và trò chơi mất nhiều thời gian hơn và dành cho lần quay lại thứ hai.

Khi sách hướng dẫn đưa ra một con số, trang này dùng con số của sách hướng dẫn, kể cả khi con số ngày nay đã khác, vì bài thi dựa trên sách hướng dẫn. Bài học có ghi chú những gì đã thay đổi kể từ đó.

Discover Canada, Canada’s Regions

Bản đồ trong một phút

Hãy đọc bản đồ theo cách sách hướng dẫn làm: bắt đầu từ bờ Đại Tây Dương, đi về phía tây qua cả nước, và kết thúc ở miền Bắc.

1. Các tỉnh vùng Đại Tây Dương (The Atlantic Provinces): Newfoundland and Labrador, Prince Edward Island, Nova Scotia, New Brunswick.
2. Miền Trung Canada (Central Canada): Quebec và Ontario.
3. Các tỉnh Thảo nguyên (The Prairie Provinces): Manitoba, Saskatchewan, Alberta.
4. Bờ Tây (The West Coast): British Columbia.
5. Các Lãnh thổ phía Bắc (The Northern Territories): Yukon, Northwest Territories, Nunavut.

Ba đại dương bao quanh đất nước: Thái Bình Dương ở phía tây, Đại Tây Dương ở phía đông, Bắc Băng Dương ở phía bắc. Dọc theo rìa phía nam là đường biên giới Canada–Hoa Kỳ, và sách hướng dẫn nói rằng cả hai nước đều cam kết duy trì một đường biên giới an toàn, an ninh và hiệu quả. Canada là quốc gia lớn thứ hai trên thế giới, với 10 triệu kilômét vuông. Sách hướng dẫn ghi dân số Canada khoảng 34 triệu người, phần lớn sống ở các thành phố.

1. Các tỉnh vùng Đại Tây Dương: bốn tỉnh, một đại dương

Trước hết là khung chung: bờ biển và tài nguyên thiên nhiên, tức là đánh bắt cá, nông nghiệp, lâm nghiệp và khai mỏ, đã khiến bốn tỉnh này trở thành một phần quan trọng trong lịch sử và sự phát triển của Canada. Đại Tây Dương mang lại mùa đông mát và mùa hè mát, ẩm. Đọc phần này của bài học.

• Newfoundland and Labrador, thủ phủ St. John’s. Điểm neo: điểm cực đông của Bắc Mỹ, với múi giờ riêng. Cũng có trong sách hướng dẫn: thuộc địa lâu đời nhất của Đế quốc Anh và là một vị trí chiến lược được tranh giành trong lịch sử ban đầu của Canada; di sản gắn với biển, nghề cá và các làng chài ven biển; khai thác dầu khí ngoài khơi nay là một phần đáng kể của nền kinh tế; nguồn thủy điện khổng lồ ở Labrador.
• Prince Edward Island, thủ phủ Charlottetown. Điểm neo: tỉnh nhỏ nhất, với đất đỏ và khoai tây. Cũng có trong sách hướng dẫn: nơi khai sinh Liên bang (Confederation); cầu Confederation nối với đất liền, một trong những cây cầu nhiều nhịp liên tục dài nhất thế giới; bối cảnh của Anne of Green Gables, của Lucy Maud Montgomery.
• Nova Scotia, thủ phủ Halifax. Điểm neo: cửa ngõ vào Canada, với thủy triều cao nhất thế giới ở Bay of Fundy (vịnh Fundy). Cũng có trong sách hướng dẫn: tỉnh đông dân nhất vùng Đại Tây Dương; đóng tàu, nghề cá và vận tải biển; Halifax là cảng lớn nhất ở bờ đông Canada, nước sâu và không đóng băng, với căn cứ hải quân lớn nhất Canada; khai thác than, lâm nghiệp và nông nghiệp, và nay là thăm dò dầu khí ngoài khơi; truyền thống Celtic và Gaelic, hơn 700 lễ hội hằng năm và lễ diễu hành quân nhạc (military tattoo) ở Halifax.
• New Brunswick, thủ phủ Fredericton. Điểm neo: tỉnh duy nhất chính thức song ngữ, nơi khoảng một phần ba dân số sống và làm việc bằng tiếng Pháp. Cũng có trong sách hướng dẫn: được thành lập bởi những người Trung thành với Đế quốc Liên hiệp (United Empire Loyalists); nằm trong dãy Appalachian; hệ thống sông St. John, lớn thứ hai trên bờ biển Đại Tây Dương của Bắc Mỹ; lâm nghiệp, nông nghiệp, nghề cá, khai mỏ, chế biến thực phẩm và du lịch; Saint John là thành phố và cảng lớn nhất, Moncton là trung tâm của người Acadia, Fredericton là thủ phủ; di sản tiên phong của người Loyalist và người Pháp vẫn sống động trong các lễ hội đường phố và âm nhạc truyền thống.

Đừng nhầm lẫn. St. John’s, có chữ s, là thủ phủ của Newfoundland and Labrador. Saint John, viết đầy đủ, là thành phố mà sách hướng dẫn gọi là lớn nhất của New Brunswick, và không phải thủ phủ. Bay of Fundy nằm giữa Nova Scotia và New Brunswick; sách hướng dẫn đặt thông tin về thủy triều của vịnh này trong phần Nova Scotia, nên khi học sách hướng dẫn, hãy gắn đoạn đó với Nova Scotia. Nova Scotia là tỉnh đông dân nhất trong bốn tỉnh; Prince Edward Island là tỉnh nhỏ nhất; New Brunswick là tỉnh song ngữ.

Luyện tập phần này: Nova Scotia và New Brunswick · Newfoundland and Labrador và PEI

2. Miền Trung Canada: vùng trung tâm

Hơn một nửa người Canada sống gần Ngũ Đại Hồ (Great Lakes) và sông St. Lawrence, ở miền nam Quebec và Ontario. Sách hướng dẫn gọi đây là vùng trung tâm công nghiệp và sản xuất: cùng nhau, Ontario và Quebec làm ra hơn ba phần tư tổng số hàng hóa sản xuất của Canada. Mùa đông lạnh, mùa hè ấm và ẩm. Đọc phần này của bài học.

• Quebec, thủ phủ Québec City. Điểm neo: tỉnh nói tiếng Pháp, nơi hơn ba phần tư dân số nói tiếng Pháp là ngôn ngữ đầu tiên. Cũng có trong sách hướng dẫn: gần tám triệu dân, phần lớn sống dọc sông St. Lawrence; Khiên Canada (Canadian Shield) là nền tảng của lâm nghiệp, năng lượng và khai mỏ; nhà sản xuất chính về bột giấy và giấy, và nhà sản xuất thủy điện lớn nhất; dẫn đầu về dược phẩm và hàng không; phim ảnh, âm nhạc, tác phẩm văn học và ẩm thực có tầm vóc quốc tế, nhất là trong cộng đồng Pháp ngữ (La Francophonie); Montreal, thành phố lớn thứ hai của Canada và là thành phố chủ yếu nói tiếng Pháp lớn thứ hai thế giới sau Paris.
• Ontario, thủ phủ Toronto. Điểm neo: hơn một phần ba người Canada, với hơn 12 triệu dân. Cũng có trong sách hướng dẫn: một nền kinh tế sôi động xây dựng trên dân số đông và đa dạng văn hóa, tài nguyên thiên nhiên và vị trí chiến lược; Toronto, thành phố lớn nhất Canada và trung tâm tài chính chính; các ngành dịch vụ và sản xuất làm ra một phần lớn hàng xuất khẩu; vườn nho, rượu vang và trái cây của vùng Niagara; bò sữa và bò thịt, gia cầm, rau và ngũ cốc; được thành lập bởi những người United Empire Loyalists; cộng đồng nói tiếng Pháp lớn nhất ngoài Quebec; năm hồ trong Ngũ Đại Hồ nằm giữa Ontario và Hoa Kỳ, trong đó hồ Superior là hồ nước ngọt lớn nhất thế giới.

Đừng nhầm lẫn. Thủ phủ của Quebec là Québec City, không phải Montreal. Toronto vừa là thủ phủ của Ontario vừa là thành phố lớn nhất Canada, nhưng thủ đô của Canada là Ottawa, cũng nằm ở Ontario. Hai tỉnh được thành lập bởi những người Loyalist: Ontario và New Brunswick. Và hai thông tin về tiếng Pháp thuộc về hai tỉnh khác nhau: cộng đồng nói tiếng Pháp lớn nhất ngoài Quebec là ở Ontario, còn tỉnh duy nhất chính thức song ngữ là New Brunswick.

Luyện tập phần này: Ontario và Quebec

3. Các tỉnh Thảo nguyên: năng lượng và đất nông nghiệp

Manitoba, Saskatchewan và Alberta giàu tài nguyên năng lượng và có một số vùng đất nông nghiệp màu mỡ nhất thế giới. Vùng này phần lớn khô, với mùa đông lạnh và mùa hè nóng. Đọc phần này của bài học.

• Manitoba, thủ phủ Winnipeg. Điểm neo: Portage and Main ở Winnipeg, nơi sách hướng dẫn gọi là giao lộ nổi tiếng nhất Canada. Cũng có trong sách hướng dẫn: nông nghiệp, khai mỏ và thủy điện; St. Boniface, khu phố Pháp của Winnipeg, cộng đồng Pháp ngữ lớn nhất miền Tây Canada với 45.000 người; một trung tâm văn hóa Ukraina, với 14% người dân cho biết có nguồn gốc Ukraina; tỉ lệ người Thổ dân (Aboriginal) cao nhất trong các tỉnh, mà sách hướng dẫn ghi là hơn 15% dân số.
• Saskatchewan, thủ phủ Regina. Điểm neo: “wheat province” (“tỉnh lúa mì”), từng là “breadbasket of the world” (“vựa lúa của thế giới”). Cũng có trong sách hướng dẫn: 40% đất canh tác của Canada và là nhà sản xuất ngũ cốc và hạt có dầu lớn nhất; trữ lượng uranium và kali (potash) phong phú nhất thế giới; dầu mỏ và khí tự nhiên; học viện đào tạo của Cảnh sát Hoàng gia Canada (Royal Canadian Mounted Police) ở Regina; Saskatoon, thành phố lớn nhất, là trụ sở của ngành khai mỏ.
• Alberta, thủ phủ Edmonton. Điểm neo: nhà sản xuất dầu khí lớn nhất, với cát dầu (oil sands) ở phía bắc. Cũng có trong sách hướng dẫn: tỉnh đông dân nhất trong các tỉnh Thảo nguyên; được đặt tên, giống như hồ Louise, theo Công chúa Louise Caroline Alberta, con gái thứ tư của Nữ hoàng Victoria; năm vườn quốc gia, trong đó có Banff, thành lập năm 1885; vùng Badlands, với một số phát hiện hóa thạch và khủng long phong phú nhất thế giới; các trại chăn nuôi bò rộng lớn giúp Canada trở thành một nhà sản xuất thịt bò lớn.

Đừng nhầm lẫn. Regina là thủ phủ của Saskatchewan; Saskatoon là thành phố lớn nhất. Hãy gắn mỗi tỉnh với một tài nguyên: Alberta với dầu khí, Saskatchewan với uranium và kali, Manitoba với thủy điện. Về dân số Thổ dân, sách hướng dẫn nói theo tỉ lệ, không theo số người: Manitoba có tỉ lệ cao nhất trong các tỉnh; các lãnh thổ ở phần 5 còn có tỉ lệ cao hơn nữa.

Luyện tập phần này: Các tỉnh Thảo nguyên

4. Bờ Tây: cửa ngõ Thái Bình Dương

British Columbia nổi tiếng với những dãy núi hùng vĩ và là cửa ngõ Thái Bình Dương của Canada. Các luồng không khí ấm từ Thái Bình Dương mang lại cho vùng bờ biển khí hậu ôn hòa. Đọc phần này của bài học.

• British Columbia, thủ phủ Victoria. Điểm neo: cảng Vancouver, cảng lớn nhất và nhộn nhịp nhất Canada, và là cửa ngõ của Canada sang châu Á - Thái Bình Dương. Cũng có trong sách hướng dẫn: tỉnh cực tây của Canada, với dân số mà sách hướng dẫn ghi là bốn triệu; khoảng một nửa tổng số hàng hóa sản xuất là lâm sản, gỗ xẻ, giấy in báo, bột giấy và giấy, ngành lâm nghiệp có giá trị nhất Canada; khai mỏ, đánh bắt cá, và vườn cây ăn trái cùng rượu vang của thung lũng Okanagan; hệ thống công viên rộng lớn nhất Canada, khoảng 600 công viên cấp tỉnh; các cộng đồng châu Á lớn khiến tiếng Hoa và tiếng Punjab là những ngôn ngữ được nói nhiều nhất ở các thành phố sau tiếng Anh; Victoria, một trung tâm du lịch và là trụ sở của hạm đội Thái Bình Dương của hải quân.

Đừng nhầm lẫn. Victoria là thủ phủ; Vancouver là thành phố cảng lớn. Vùng rượu vang xuất hiện hai lần trong chương: thung lũng Okanagan ở British Columbia, vùng Niagara ở Ontario. Hải quân cũng xuất hiện hai lần: trụ sở hạm đội Thái Bình Dương ở Victoria, và căn cứ hải quân lớn nhất Canada ở Halifax.

Luyện tập phần này: British Columbia

5. Các Lãnh thổ phía Bắc: một phần ba diện tích đất

Northwest Territories, Nunavut và Yukon chiếm một phần ba diện tích đất của Canada nhưng, theo con số của sách hướng dẫn, chỉ có 100.000 người. Vàng, chì, đồng, kim cương và kẽm được khai thác, và các mỏ dầu khí đang được phát triển. Miền Bắc là “Land of the Midnight Sun” (“Vùng đất mặt trời lúc nửa đêm”): vào giữa mùa hè, ánh sáng ban ngày có thể kéo dài tới 24 giờ, và vào mùa đông bóng tối bao trùm trong ba tháng. Mùa đông dài và lạnh, mùa hè ngắn và mát. Phần lớn đất đai là lãnh nguyên (tundra), vùng đồng bằng Bắc Cực rộng lớn và nhiều đá, nơi đất bị đóng băng vĩnh viễn và không có cây mọc. Một số người vẫn kiếm sống bằng săn bắn, đánh cá và đặt bẫy thú, và nghệ thuật của người Inuit được bán khắp Canada và trên toàn thế giới. Lực lượng Canadian Rangers, một phần của Lực lượng Dự bị Quân đội Canada (Canadian Forces Reserves), di chuyển bằng xe trượt tuyết vào mùa đông và xe địa hình vào mùa hè, từ Resolute đến Cực Bắc từ, và giữ cho lá cờ tung bay ở Bắc Cực. Tuần lộc caribou là biểu tượng của miền Bắc. Đọc phần này của bài học.

• Yukon, thủ phủ Whitehorse. Điểm neo: Cơn sốt vàng (Gold Rush) những năm 1890, được ca ngợi trong thơ của Robert W. Service. Cũng có trong sách hướng dẫn: khai mỏ vẫn là một phần quan trọng của nền kinh tế; tuyến đường sắt White Pass and Yukon Railway, khai trương từ Skagway, Alaska, đến Whitehorse năm 1900; nhiệt độ thấp nhất từng ghi nhận ở Canada, −63°C; núi Logan, ngọn núi cao nhất Canada, được đặt tên để vinh danh nhà địa chất Sir William Logan.
• Northwest Territories, thủ phủ Yellowknife. Điểm neo: Yellowknife, “diamond capital of North America” (“thủ đô kim cương của Bắc Mỹ”). Cũng có trong sách hướng dẫn: được hình thành năm 1870 từ Rupert’s Land và North-Western Territory; hơn một nửa dân số là người Thổ dân, tức là người Dene, Inuit và Métis; sông Mackenzie, dài 4.200 kilômét, là hệ thống sông dài thứ hai ở Bắc Mỹ sau sông Mississippi.
• Nunavut, thủ phủ Iqaluit. Điểm neo: “our land” (“đất của chúng tôi”) trong tiếng Inuktitut, được thành lập năm 1999 từ phần phía đông của Northwest Territories. Cũng có trong sách hướng dẫn: Iqaluit trước đây được gọi là Frobisher Bay, một cái tên vinh danh nhà thám hiểm người Anh Martin Frobisher, người đã đi thuyền vào Bắc Cực cho Nữ hoàng Elizabeth I năm 1576; một Hội đồng Lập pháp (Legislative Assembly) gồm 19 thành viên chọn thủ hiến và các bộ trưởng theo hình thức đồng thuận; dân số khoảng 85% là người Inuit; tiếng Inuktitut là một ngôn ngữ chính thức và là ngôn ngữ đầu tiên trong trường học.

Đừng nhầm lẫn. Ba thủ phủ nằm từ tây sang đông, giống như các lãnh thổ: Whitehorse ở phía tây, cạnh Alaska; Yellowknife ở giữa; Iqaluit ở phía đông. Ba thông tin về dân số Thổ dân thuộc về ba nơi, tất cả đều được sách hướng dẫn nêu theo tỉ lệ: hơn một nửa ở Northwest Territories, khoảng 85% là người Inuit ở Nunavut, và tỉ lệ cao nhất trong các tỉnh ở Manitoba. Hai con sông dài: sông Mackenzie ở Northwest Territories là dài thứ hai ở Bắc Mỹ; sông St. John ở New Brunswick là lớn thứ hai trên bờ biển Đại Tây Dương.

Luyện tập phần này: Miền Bắc Canada · Các lãnh thổ của Canada

Canada nói chung: thủ đô, khí hậu, các hồ

Ottawa là điểm khởi đầu của nhiều câu hỏi. Nữ hoàng Victoria chọn Ottawa làm thủ đô năm 1857. Thành phố nằm bên sông Ottawa, theo lời sách hướng dẫn là vùng đô thị lớn thứ tư của Canada, và nằm trong Vùng Thủ đô Quốc gia (National Capital Region), rộng 4.700 kilômét vuông, nơi bảo tồn và làm đẹp thêm di sản kiến trúc và môi trường tự nhiên của khu vực. Kênh đào Rideau, từng là một tuyến đường thủy quân sự, nay là một điểm du lịch và đường trượt băng vào mùa đông. Đọc phần mở đầu của bài học.

Khí hậu được tóm lại bằng một dòng cho mỗi vùng, từ Đại Tây Dương đi về phía tây rồi lên phía bắc:

Vùng	Mùa đông	Mùa hè
Các tỉnh vùng Đại Tây Dương	mát	mát và ẩm
Miền Trung Canada	lạnh	ấm và ẩm
Các tỉnh Thảo nguyên	lạnh	nóng, và vùng này phần lớn khô
Bờ Tây	ôn hòa: luồng không khí ấm từ Thái Bình Dương	ôn hòa
Các Lãnh thổ phía Bắc	dài và lạnh	ngắn và mát

Nước: năm hồ trong Ngũ Đại Hồ nằm giữa Ontario và Hoa Kỳ, hồ Superior là hồ nước ngọt lớn nhất thế giới, và sông Mackenzie là hệ thống sông dài thứ hai ở Bắc Mỹ.

Luyện tập phần này: Địa lý và khí hậu Canada · Ottawa và thủ đô quốc gia

Góc chữa nhầm lẫn

Những thẻ này chứa các thông tin hay bị gắn nhầm tỉnh nhất. Hãy phân loại từng thẻ, rồi đọc lý do.

Mọi thủ phủ, mỗi nơi một dòng

Che các thủ phủ lại và nói từng thủ phủ dựa vào tên tỉnh; sau đó che các tỉnh và làm theo chiều ngược lại. Khi thứ tự bắt đầu làm lộ đáp án, hãy đảo thứ tự. Điểm neo cho từng nơi có trong các phần theo vùng ở trên.

Cách ghi nhớ các vùng của Canada

• Nhớ lại trước khi xem. Các thẻ trên trang này hỏi trước và hiện đáp án sau, vì cố gắng nhớ lại củng cố trí nhớ nhiều hơn so với đọc lại.Karpicke & Roediger, 2008
• Luyện cả hai chiều. Hãy hỏi “What is the capital of Saskatchewan?” (“Thủ phủ của Saskatchewan là gì?”) và cả “Regina is the capital of which province?” (“Regina là thủ phủ của tỉnh nào?”). Luyện tập đa dạng giúp ích với những câu hỏi bạn chưa từng gặp.Butler et al., 2017
• Giãn cách các lần ôn. Các lần ôn rải ra nhiều ngày giữ được lâu hơn một buổi học dài. Kế hoạch dưới đây là một thói quen thực tế, không phải khoảng cách duy nhất có hiệu quả.Cepeda et al., 2008

Bước tiếp theo của bạn

Đọc bài học Các vùng của Canada để xem toàn văn của sách hướng dẫn, với phần kiểm tra sau mỗi mục. Sau đó làm một Smart Quiz về Các vùng của Canada, hoặc bài quiz Các vùng của Canada để đi qua chương này theo thứ tự.

Về các mốc thời gian mà chương các vùng nhắc đến, từ Liên bang (Confederation) đến Nunavut, xem Những mốc thời gian quan trọng trong Discover Canada. Để đưa việc này vào thói quen hằng tuần, hãy làm theo Một quy trình luyện tập đơn giản.

Nguồn chính thức

Hãy dùng Discover Canada làm tài liệu hướng dẫn chính. Các con số trong đó, chẳng hạn như dân số, là những con số mà bài thi dựa vào; bài học có ghi chú những chỗ con số ngày nay khác đi.

• Discover Canada, Canada’s Regions · Tiếng Anh
• Découvrir le Canada, Les régions du Canada · Tiếng Pháp