Biz Kimiz: Vatandaşlık Sınavı İçin Hafıza Rehberi

Discover Canada'nın Biz Kimiz (Who We Are) bölümünü çalışın. Bölüm şu konuları kapsar: Kanada kimliği; rehberin kurucu dediği üç halk; İlk Milletler (First Nations), İnuit ve Métis; antlaşmaların ve yatılı okulların (residential schools) tarihi; iki resmî dil; bugünkü Kanada'nın çeşitliliği. Okumak yaklaşık 12 dakika sürer. Kartlar için ek zaman ayırın.

Rehberin bir rakam verdiği yerde bu sayfa da rehberin rakamını verir, çünkü sınav bu rakamlara dayanır. O zamandan bu yana neyin değiştiğini Biz Kimiz dersi belirtir. Rehber eski bir ifade olan “Aboriginal peoples” (Aborjin halklar) terimini, bir yerde de “Indian” (Kızılderili) sözcüğünü kullanır. Bugün yaygın toplu terim Yerli halklardır (Indigenous peoples). Bu terim İlk Milletleri, İnuit'i ve Métis'yi kapsar. İlk Milletler bu üç halktan yalnızca biridir, hepsinin adı değildir (Kanada Hükümeti). Bu sayfa bugünkü terimleri kullanır. Sınav soruları ve cevap seçenekleri ise hâlâ “Aboriginal” (Aborjin) diyebilir.

Discover Canada, Who We Are

1. Kanada kimliği ve kurucu halklar

Bölüm, Kanada'nın kendini nasıl gördüğüyle başlar. Kanada dünyada güçlü ve özgür bir ülke olarak tanınır ve Kanadalılar kendilerine özgü kimlikleriyle gurur duyar. Kanada, dünyanın kesintisiz süren en eski anayasal geleneğini miras almıştır. Rehbere göre Kuzey Amerika'daki tek anayasal monarşidir. Kanada'nın kurumları, “Peace, Order and Good Government” (Barış, Düzen ve İyi Yönetim) ilkesine bağlıdır. Bu ifade, Kanada'nın 1867 tarihli ilk anayasal belgesi olan Britanya Kuzey Amerika Yasası'ndaki (British North America Act) önemli bir ifadedir. Rehbere göre Kanadalılar düzenli özgürlüğe, girişimciliğe, çok çalışmaya ve dürüst davranmaya inandı. Bu inanç, Atlantik'ten Pasifik'e ve Kuzey Kutup Dairesi'ne kadar uzanan zorlu bir doğada müreffeh bir toplum kurmalarını sağladı. Bu yüzden şairler ve şarkı yazarları Kanada'yı “Büyük Dominyon” (Great Dominion) diye övdü. Dersin bu bölümünü okuyun.

Rehber ardından ana çerçevesini sunar: Kanadalı olmanın ne anlama geldiğini anlamak için üç kurucu halkı bilmek önemlidir. Bunlar Aborjin, Fransız ve Britanyalı halklardır. Bunu Kanadalılar arasında bir sıralama olarak görmeyin; bu, rehberin hikâyeyi anlatma biçimidir. Bölümün kendisi de ülkenin temellerini atanlar arasında “başka grupları” da sayar. Bölümün son kısmı ise birçok halktan oluşan bir toplumu anlatır.

Bunu çalışın: Kanada kimliği ve çeşitlilik · Kurucu halklar ve göç

2. İlk Milletler, İnuit ve Métis

Rehber, kurucu halklardan ilkiyle başlar. Bu kısım rehberin bilgilerini izler ama bugünkü adları kullanır. Yerli halkların atalarının binlerce yıl önce Asya'dan göç ettiğine inanılır. Avrupalı kâşifler gelmeden çok önce burada iyice yerleşmişlerdi. Çeşitli ve canlı İlk Milletler kültürleri dinî inançlara dayanıyordu. Bu inançlar, insanların Yaratıcı'yla, doğal çevreyle ve birbirleriyle ilişkisini anlatıyordu. Rehbere göre bugünkü Kanada'da Yerli halklar yeniden gurur ve özgüven kazanmıştır. Tarımda, çevre alanında, iş dünyasında ve sanatta önemli başarılar elde etmişlerdir. Dersin bu bölümünü okuyun.

Rehber, “Aboriginal peoples” (Aborjin halklar) teriminin üç ayrı grubu ifade ettiğini söyler. Aşağıda rehberin her grup hakkında söyledikleri var; gereken yerlerde bugüne dair bir not da ekledik:

• İlk Milletler. Rehber “Indian” (Kızılderili) sözcüğünü, İnuit ya da Métis olmayan tüm Aborjin halk için kullanır. İlk Milletler teriminin 1970'lerde kullanılmaya başladığını söyler. Rehbere göre bugün İlk Milletler halkının yaklaşık yarısı, yaklaşık 600 toplulukta rezerv arazisinde (reserve) yaşar. Diğer yarısı rezerv dışında, çoğunlukla kent merkezlerinde yaşar. Bunlar tek bir bölge değildir; ülkenin her yerindeki topluluklar ve yurtlardır.
• İnuit. Bu ad, İnuktitut dilinde “insanlar” anlamına gelir. Rehbere göre İnuit, Arktik boyunca küçük ve dağınık topluluklarda yaşar. Karaya, denize ve yaban hayatına dair bilgileri, yeryüzünün en zorlu ortamlarından birine uyum sağlamalarını mümkün kıldı. İnuit, şehirler dahil Kanada'nın başka yerlerinde de yaşar. 2021 Nüfus Sayımı'nda İnuit'in %31'i, Kuzey'deki İnuit yurdu olan Inuit Nunangat'ın dışında yaşıyordu (Statistics Canada).
• Métis. Ayrı bir halktır. Rehber Métis'yi, karma Yerli ve Avrupalı soydan gelen kişiler olarak tanımlar. Bu kişiler hem Fransızca hem İngilizce konuşan kökenlerden gelir. Rehbere göre çoğu Çayır Eyaletleri'nde yaşar. Bu tanımın ötesinde iki şeyi bilmek gerekir. Birincisi, karma soy tek başına bir kişiyi Métis yapmaz. Métis National Council (Métis Ulusal Konseyi), Métis kişiyi şöyle tanımlar: kendini Métis olarak tanımlar, diğer Yerli halklardan ayrıdır, tarihî Métis Ulusu soyundandır ve Métis Ulusu tarafından kabul edilir. Bu kimlik, ayrı tarihî topluluklara ve kültüre dayanır (Métis National Council). İkincisi, Michif bir Métis dilidir. Discover Canada onu bir “lehçe” (dialect) olarak tanımlar (Métis National Council).

Rehberin verdiği paylar şöyledir: Aborjin halkın yaklaşık %65'i İlk Milletler, %30'u Métis ve %4'ü İnuit'tir. Rehber, yönetimle ilgili bölümünde de şunları belirtir: İlk Milletlerin kabile şefleri (band chiefs) ve meclis üyeleri vardır; bunların rezervlerde konut ve okullar dahil önemli sorumlulukları vardır. Eyalet düzeyindeki, bölgesel ve ulusal Aborjin kuruluşları da İlk Milletler, Métis ve İnuit halkının sesidir. Bu kuruluşlar onları federal, eyalet ve bölge (territory) hükümetleriyle ilişkilerinde temsil eder.

Rehberden bu yana ne değişti. 2021 Nüfus Sayımı'nda 1,8 milyon kişi kendini Yerli olarak tanımladı. Bunların %58'i İlk Milletler, %35'i Métis ve %4'ü İnuit'tir (Statistics Canada). 630'dan fazla İlk Milletler topluluğu vardır (Kanada Hükümeti). Métis rakamı da değişti. 2021 Nüfus Sayımı'nda kendini Métis olarak tanımlayanların yarısından azı Çayır Eyaletleri'nde yaşıyordu. En büyük Métis nüfusu Ontario'daydı; onu Alberta izliyordu. Bu sayı, nüfus sayımında kendini Métis olarak tanımlayan kişilerin sayısıdır, Métis Ulusu vatandaşlarının sayısı değildir (Statistics Canada). Sınav için rehberin rakamlarını öğrenin, ama ülkenin değiştiğini de bilin.

Bunu çalışın: İlk Milletler, İnuit ve Métis

3. Antlaşmalar ve yatılı okullar

Aborjin hakları ve antlaşma hakları Kanada Anayasası'nda yer alır. Toprak hakları ilk kez 1763 Kraliyet Bildirgesi (Royal Proclamation) ile güvence altına alındı. Bu bildirgeyi Kral III. George yayımladı. Bildirge, yeni gelenlerle antlaşma müzakere etmenin temelini oluşturdu. Rehber önemli bir çekince de ekler: antlaşmalara her zaman tam olarak uyulmadı. Dersin bu bölümünü okuyun.

Rehbere göre federal hükümet, 1800'lerden 1980'lere kadar birçok Yerli çocuğu yatılı okullara yerleştirdi. Amaç, onları eğitmek ve ana akım Kanada kültürüne asimile etmekti. Okullara yeterli para ayrılmıyordu ve öğrenciler zorluk çekti; bazıları fiziksel istismara uğradı. Yerli diller ve kültürel uygulamalar çoğunlukla yasaktı. 2008'de Ottawa, eski öğrencilerden resmî olarak özür diledi.

Rehberin özetinin dışarıda bıraktıkları. 150 yılı aşkın bir süre boyunca 150.000'den fazla İlk Milletler, İnuit ve Métis çocuğu ailelerinden ve topluluklarından alındı. Bu çocuklar çoğu zaman evlerinden uzak okullara gönderildi; birçoğu hiç geri dönmedi. Kilisenin yönettiği ilk okul 1831'de açıldı. 1880'lere gelindiğinde federal hükümet Kanada'nın her yerinde yatılı okulları finanse ediyordu. Açıkça belirtilen amaç, çocukları ailelerinden ve kültürlerinden ayırmaktı. Çocuklar kendi dillerini konuştukları için ağır şekilde cezalandırıldı. Binlercesi fiziksel ve cinsel istismara uğradı. Hakikat ve Uzlaşma Komisyonu (Truth and Reconciliation Commission) şu sonuca vardı: okullar, “Aborjin kültürlerini ve dillerini yok etmeye ve Aborjin halklarını artık ayrı halklar olarak var olmayacak şekilde asimile etmeye yönelik, sistematik, hükümet destekli bir girişim”di. Komisyon bu amacı kültürel soykırım olarak nitelendirdi. Ailelere ve topluluklara verilen zarar bugün de sürüyor (National Centre for Truth and Reconciliation). Aşağıdaki hatırlama kartları rehberin ifadelerini sorar, çünkü sınav bu ifadeleri kullanır.

Rehberden bu yana ne değişti. Rehber bitiş tarihi olarak 1980'leri verir, ama bu süreyi olduğundan kısa gösterir. Federal yönetimdeki okullar 1867 ile 1996 arasında açıktı (Kanada Hükümeti). Sınav 2008'deki özrü sorar. Sonrasında olanlar hakkında daha fazla bilgi derste yer alır.

Bunu çalışın: Yerli antlaşmaları ve yatılı okullar

4. İngilizce ve Fransızca: diller ve topluluklar

Rehber dili hem resmî bir konu hem de halkların hikâyesi olarak ele alır. Önce resmî bilgiler. Rehbere göre Kanada toplumu büyük ölçüde İngilizce ve Fransızca konuşan Hristiyan uygarlıklarından gelir. Bu uygarlıkları Avrupa'dan yerleşimciler getirdi. İngilizce ve Fransızca ülkenin resmî dilleridir. Federal hükümet, yasaya göre Kanada'nın her yerinde iki dilde de hizmet vermek zorundadır. Rehber 18 milyon Anglofon, yani İngilizceyi ilk dil olarak konuşan kişi sayar. Ayrıca 7 milyon Frankofon sayar. Frankofonların çoğu Quebec'te yaşar, ama bir milyonu Ontario, New Brunswick ve Manitoba'da yaşar. Diğer eyaletlerde de daha az sayıda Frankofon vardır. New Brunswick resmî olarak iki dilli tek eyalettir. Dersin bu bölümünü okuyun.

Parlamento, Resmî Diller Yasası'nı (Official Languages Act) 1969'da kabul etti. Yasanın üç ana amacı vardır: Parlamentoda, Kanada Hükümeti'nde ve Yasa'ya tabi kurumlarda Fransızca ile İngilizce arasında eşitlik kurmak; resmî dil azınlık topluluklarını korumak ve geliştirmek; Kanada toplumunda Fransızca ile İngilizcenin eşitliğini desteklemek. Rehbere göre Anglofonlar ve Frankofonlar 300 yılı aşkın süredir bir ortaklık ve yaratıcı bir gerilim içinde birlikte yaşamaktadır. Ayrıca vatandaş olmak için yeterli düzeyde İngilizce ya da Fransızca bilmeniz gerekir. 55 yaş ve üzeri yetişkin başvuru sahipleri bu şarttan muaftır. Semboller dersinin Resmî Diller bölümünü okuyun.

Sonra halklar. Akadyalılar (Acadians), Fransız sömürgecilerin torunlarıdır. Bu sömürgeciler 1604'te bugünkü Denizcilik Eyaletleri'ne yerleşmeye başladı. 1755 ile 1763 arasında, Britanya ile Fransa arasındaki savaş sırasında, Akadyalıların üçte ikiden fazlası yurtlarından sürgün edildi. Bu acı olay Büyük Sürgün (Great Upheaval) olarak bilinir. Akadyalılar hayatta kaldı ve kendilerine özgü kimliklerini korudu. Bugün Akadya kültürü gelişiyor ve Fransızca konuşan Kanada'nın canlı bir parçası. Quebecliler (Quebecers) Quebec halkıdır ve büyük çoğunluğu Fransızca konuşur. Çoğu, 1600'ler ve 1700'lerde gelen 8.500 Fransız yerleşimcinin torunudur. 2006'da Avam Kamarası (House of Commons), Québécois halkının birleşik bir Kanada içinde bir ulus oluşturduğunu tanıdı. İngilizce konuşan bir milyon Quebeclinin (Anglo-Quebecers) 250 yıllık bir mirası vardır. İngilizce konuşulan bölgelerdeki temel yaşam biçimini, 1600'lerden 20. yüzyıla kadar gelen yüz binlerce İngiliz, Galli, İskoç ve İrlandalı yerleşimci, asker ve göçmen kurdu. Bu yüzden Anglofonlara genellikle İngiliz Kanadalılar (English Canadians) denir.

Bunları karıştırmayın. Federal iki dillilik ile eyalet düzeyindeki iki dillilik farklıdır. 1969 Resmî Diller Yasası federal bir yasadır ve Kanada'nın her yerinde geçerlidir. New Brunswick ise resmî olarak iki dilli tek eyalettir. İki sayı grubuna dikkat edin: 18 milyon Anglofonların, 7 milyon Frankofonların sayısıdır. Bir milyon ise iki farklı grubun sayısıdır: Ontario, New Brunswick ve Manitoba'daki Frankofonlar ve İngilizce konuşan Quebecliler. Quebec için bir yerleşimci sayısı ve bir tanınma tarihi var: 1600'ler ve 1700'lerde 8.500 yerleşimci, 2006'da tanınma.

Bunu çalışın: Resmî diller, Biz Kimiz bölümünde · Resmî diller, Semboller bölümünde · Kurucu halklar ve göç

5. Göç ve çeşitlilik

John Buchan, yani 1. Baron Tweedsmuir, 1935'ten 1940'a kadar Genel Vali'ydi ve halk onu çok severdi. Buchan, göçmen gruplarının “bireyselliklerini korumaları ve her birinin ulusal karaktere kendi katkısını yapması gerektiğini” söyledi. Ona göre her grup diğerinden öğrenebilirdi. Buchan şöyle dedi: “kendi özel bağlılıklarına ve geleneklerine değer verirken, birliklerinden doğan o yeni bağlılığa ve geleneğe de en az o kadar değer verirler”. Rehbere göre bu sözler 1937'de Halifax'taki Canadian Club'da (Kanada Kulübü) söylendi. Dersin bu bölümünü okuyun.

Rehber bu fikri bugüne taşır. Kanadalıların çoğu bu ülkede doğmuştur ve 1800'lerden beri durum böyledir. Yine de Kanada'ya sık sık bir göçmenler ülkesi denir. Bunun nedeni, son 200 yılda milyonlarca yeni gelenin ülkenin yaşam biçimini kurmaya ve savunmaya yardım etmesidir. Rehberin saydığı en büyük gruplar şunlardır: İngiliz, Fransız, İskoç, İrlandalı, Alman, İtalyan, Çinli, Aborjin, Ukraynalı, Hollandalı, Güney Asyalı ve İskandinav. 1970'lerden beri göçmenlerin çoğu Asya ülkelerinden gelmektedir. En büyük iki şehirde Çin dilleri, evde İngilizceden sonra en çok konuşulan ikinci dildir. Bu diller Vancouver nüfusunun %13'ü, Toronto nüfusunun %7'si tarafından konuşulur. Kanadalıların büyük çoğunluğu kendini Hristiyan olarak tanımlar. En büyük dinî grup Katoliklerdir; onları çeşitli Protestan kiliseler izler. Müslümanların, Yahudilerin, Hinduların, Sihlerin, diğer dinlerin mensuplarının ve “dinim yok” diyenlerin sayısı artmaktadır. Rehbere göre devlet geleneksel olarak inanç topluluklarıyla iş birliği yapmıştır. Bu iş birliğinin amaçları şunlardır: toplumsal refahı, uyumu ve karşılıklı saygıyı desteklemek; okul ve sağlık hizmeti sağlamak; mültecileri yeniden yerleştirmek; din özgürlüğünü, dinî ifadeyi ve vicdan özgürlüğünü korumak. Kanada'nın çeşitliliği gey ve lezbiyen Kanadalıları da kapsar. Onlar yasanın tam korumasından ve yasa önünde eşit muameleden yararlanır; buna medeni evliliğe erişim de dahildir. Ortak bir Kanada kimliğini paylaşan bu gruplar, birlikte bugünkü çok kültürlü toplumu oluşturur. Dersin bu bölümünü okuyun.

Rehber, Kanadalı olmak konusunda açık konuşur. Bazı Kanadalılar savaş ya da çatışma yaşadıkları yerlerden göç eder. Bu tür deneyimler, şiddet içeren, aşırı ya da nefret dolu önyargıları Kanada'ya getirmeyi haklı çıkarmaz. Yeni gelenlerden, hukukun üstünlüğü gibi demokratik ilkeleri benimsemeleri beklenir. Dersin bu bölümünü okuyun.

Rehberden bu yana ne değişti. 2021 Nüfus Sayımı'nda Kanadalıların %53'ü Hristiyan bir dine bağlı olduğunu bildirdi. %35'i ise hiçbir dine bağlı olmadığını bildirdi. Katolikler en büyük dinî grup olmayı sürdürdü (Statistics Canada). Eşcinsel evlilik, 2005 tarihli Medeni Evlilik Yasası'ndan (Civil Marriage Act) bu yana Kanada'nın her yerinde yasaldır (Justice Laws). Kanada İnsan Hakları Yasası (Canadian Human Rights Act) da cinsiyet kimliğine veya cinsiyet ifadesine dayalı ayrımcılığı yasaklar (Justice Laws).

Bunu çalışın: Kanada kimliği ve çeşitlilik · Kurucu halklar ve göç

Karışıklık kliniği

Bu kartlar, en sık yanlış yere yerleştirilen yasaları, belgeleri ve sayıları içerir. Her birini sıralayın, sonra nedenini okuyun.

Bölümün terimleri, her biri tek satırda

Anlamları gizleyin ve görünen her terimi açıklayın. Sonra terimleri gizleyin ve anlamına bakarak her terimi söyleyin. Anlamlar rehbere dayanır, ama bugünkü terimleri kullanır.

Biz Kimiz bölümü nasıl akılda tutulur

• Bakmadan önce hatırlayın. Bu sayfadaki kartlar önce sorar, sonra cevabı gösterir. Bunun nedeni, hatırlamaya çalışmanın hafızayı yeniden okumaktan daha çok güçlendirmesidir.Karpicke & Roediger, 2008
• İki yönde de çalışın. “What does Inuit mean?” (Inuit ne anlama gelir?) diye sorun. Ayrıca “Which people’s name means ‘the people’?” (Hangi halkın adı “insanlar” anlamına gelir?) diye de sorun. Çeşitli pratik, daha önce görmediğiniz sorularda yardımcı olur.Butler ve arkadaşları, 2017
• Tekrarlarınızı aralıklı yapın. Günlere yayılan tekrarlar, tek uzun bir oturumdan daha uzun süre akılda kalır. Aşağıdaki plan pratik bir rutindir; işe yarayan tek aralık bu değildir.Cepeda ve arkadaşları, 2008

Sonraki adımınız

Rehberin tam metni için Biz Kimiz dersini okuyun. Derste her bölümden sonra kontrol soruları ve 2012'den bu yana neyin değiştiğine dair notlar vardır. Ardından Biz Kimiz üzerine bir Smart Quiz çözün. Bölümü sırayla geçmek isterseniz Biz Kimiz quizini çözün.

1780'lerin Siyah Sadıkları (Black Loyalists) dahil Sadıklar ve 1960'taki oy hakkı, Discover Canada'daki önemli tarihler yazısında anlatılır. Sessiz Devrim (Quiet Revolution) ve çok kültürlülük konuları Modern Kanada hafıza rehberinde devam eder.

Resmî kaynaklar

Discover Canada'yı ana rehberiniz olarak kullanın. Sınav, bu rehberdeki rakamlara ve terimlere dayanır. Bugünkü bilgilerin ve terimlerin nerede farklı olduğunu ders belirtir.

• Discover Canada, Who We Are · İngilizce
• Découvrir le Canada, Qui sont les Canadiens · Fransızca
• Discover Canada, Canadian Symbols · İngilizce, Resmî Diller Yasası için