Historia Kanady

Życie z ziemi

• Przetrwanie rdzennych ludów: Rdzenni mieszkańcy żyli z ziemi: jedni z polowania i zbieractwa, inni z uprawy roślin.

• Region Wielkich Jezior: Huron-Wendat i Irokezi uprawiali ziemię i polowali w regionie Wielkich Jezior.

• Łowcy-zbieracze północnego zachodu: Cree i Dene byli łowcami-zbieraczami na Północnym Zachodzie.

• Koczownictwo Siuksów: Siuksowie byli koczownikami, podążając za stadami bizonów.

• Przystosowanie Inuitów: Inuici żyli z dzikiej przyrody Arktyki.

• Konserwacja na Zachodnim Wybrzeżu: Rdzenni mieszkańcy Zachodniego Wybrzeża konserwowali ryby przez suszenie i wędzenie.

Wpływ Europejczyków

• Wojny: Wojny były powszechne wśród rdzennych grup o ziemię, zasoby i prestiż.

• Przybycie Europejczyków: Przybycie europejskich kupców, misjonarzy, żołnierzy i kolonistów na zawsze zmieniło rdzenny sposób życia.

• Choroby: Wiele rdzennych ludów zmarło na choroby europejskie, na które nie miały odporności.

• Relacje rdzennych mieszkańców z Europejczykami: Rdzenni mieszkańcy i Europejczycy nawiązali silne więzi gospodarcze, religijne i wojskowe w pierwszych 200 latach koegzystencji, kładąc podwaliny pod Kanadę.

Eksploracja i osadnictwo

• L’Anse aux Meadows: Osada wikingów w L’Anse aux Meadows jest miejscem światowego dziedzictwa.

• 1497 – John Cabot: W 1497 roku John Cabot narysował pierwszą mapę wschodniego wybrzeża Kanady.

• Roszczenie Cabota: Cabot, włoski imigrant w Anglii, zgłosił Nową Fundlandię lub Cape Breton Island dla Anglii.

• 1610 – Osadnictwo angielskie: Osadnictwo angielskie rozpoczęło się w 1610 roku.

Nadanie nazwy Kanadzie

• „Kanata”: Cartier usłyszał, jak dwóch pojmanych przewodników wymówiło irokeskie słowo „kanata”, oznaczające „wioskę”.

• Lata 1550. – Pojawienie się nazwy: W latach 1550. nazwa „Kanada” zaczęła pojawiać się na mapach.

Wczesne osady

• Île Sainte-Croix i Port-Royal: Pierre de Monts i Samuel de Champlain założyli osady na Île Sainte-Croix i w Port-Royal w Akadii.

• 1608 – Québec City: W 1608 roku Champlain zbudował twierdzę w Québec City.

• Sojusze: Koloniści zmagali się z surowym klimatem i sprzymierzyli się z rdzennymi ludami przeciwko Irokezom.

Sojusze i pokój

• Sojusze Champlaina: Champlain sprzymierzył się z Algonkinami, Montagnais i Huronami przeciwko Irokezom.

• 1701 – Traktat pokojowy: Francuzi i Irokezi zawarli pokój w 1701 roku.

Handel futrami i imperium

• Handel futrami: Francuzi i rdzenni mieszkańcy współpracowali w handlu futrami, napędzanym przez popyt na skóry bobrów w Europie.

• Francuscy przywódcy: Liderzy tacy jak Jean Talon, biskup Laval i hrabia Frontenac rozszerzali Francuskie Imperium w Ameryce Północnej.

Rywalizacje handlowe

• Konkurencja w handlu futrami: Przez kolejne 100 lat Kompania Zatoki Hudsona rywalizowała z handlarzami z Montrealu.

• Voyageurs i coureurs des bois: Voyageurs i coureurs des bois podróżowali kanu i zawierali sojusze z First Nations.

Bitwy o kontrolę

• XVIII wiek – Francja kontra Wielka Brytania: W XVIII wieku Francja i Wielka Brytania walczyły o kontrolę nad Ameryką Północną.

• 1759 – Równiny Abrahama: W 1759 roku Wielka Brytania pokonała Francję w bitwie na Równinach Abrahama w Québec City.

• Wolfe i Montcalm: Obaj dowódcy armii, Wolfe (brytyjski) i Montcalm (francuski), zginęli w bitwie.

Zachowanie kulturowe

• Francuskojęzyczni katolicy: Francuskojęzyczni katolicy (habitants lub Canadiens) zachowali swój sposób życia w protestanckim, anglojęzycznym Imperium Brytyjskim.

Zmiany prawne i religijne

• Prawa katolików: Akt dał katolikom wolność religijną i pozwolił im sprawować urzędy publiczne, czego sama Wielka Brytania wówczas nie dopuszczała.

• Francuskie prawo cywilne: Przywrócił francuskie prawo cywilne, ale zachował brytyjskie prawo karne.

Migracja na północ

• Migracja Lojalistów: Ponad 40 000 Lojalistów uciekło do Nowej Szkocji i Quebecu, w tym tysiące lojalistycznych Mohawków pod wodzą Josepha Branta.

• Różnorodność Lojalistów: Lojaliści byli różnorodni pod względem pochodzenia i religii.

• Czarni Lojaliści: Około 3000 Czarnych Lojalistów przybyło, szukając lepszego życia. Niektórzy później pomogli założyć Freetown w Sierra Leone w 1792 roku.

Wczesne zgromadzenia

• 1758 – Zgromadzenie Halifax: 1758: Pierwsze wybrane zgromadzenie w Halifax, Nowa Szkocja.

• Zgromadzenia PEI i NB: Wyspa Księcia Edwarda dołączyła w 1773 roku, a New Brunswick w 1785 roku.

Zmiany konstytucyjne

• Constitutional Act z 1791: Constitutional Act z 1791 podzielił Quebec na Górną Kanadę (anglojęzyczną, protestancką) i Dolną Kanadę (francuskojęzyczną, katolicką).

• Wybrane zgromadzenia: Każda miała wybierane zgromadzenie ustawodawcze.

• „Kanada” oficjalna nazwa: Nazwa „Kanada” stała się oficjalna, a regiony łącznie znane były jako Brytyjska Ameryka Północna.

Ruch na rzecz zniesienia

• Ruchy abolicjonistyczne: Ruchy abolicjonistyczne rozpoczęły się w Wielkiej Brytanii pod koniec XVIII wieku.

• 1793 – Akt Simcoe’a: W 1793 roku Górna Kanada zrobiła pierwszy krok w kierunku zniesienia niewolnictwa pod rządami gubernatora Johna Gravesa Simcoe’a.

Zmiany w całym imperium

• 1807 i 1833 – Zniesienie: W 1807 roku Wielka Brytania zakazała handlu niewolnikami, a niewolnictwo zniesiono w całym imperium w 1833 roku.

• Kolej Podziemna: Tysiące zbiegłych niewolników dotarło do Kanady poprzez Kolej Podziemną.

Rozwój gospodarczy

• Kompania Zatoki Hudsona: Kompania Zatoki Hudsona dominowała w handlu futrami od Winnipeg do Victorii.

• Instytucje finansowe: Instytucje finansowe powstały pod koniec XVIII i na początku XIX wieku.

• 1832 – Giełda w Montrealu: Giełda w Montrealu została otwarta w 1832 roku.

Gospodarka oparta na surowcach

• Rolnictwo i eksport: Przez wieki gospodarka koncentrowała się na rolnictwie i eksporcie futer, ryb i drewna drogami wodnymi i lądowymi.

Konflikt i obrona

• Wojny napoleońskie: Imperium Brytyjskie walczyło z Napoleonem, wywołując amerykańskie niezadowolenie.

• 1812 – Inwazja USA: W 1812 roku USA najechały Kanadę, ale zostały odparte.

• Wódz Tecumseh: Kanadyjscy ochotnicy i First Nations pod wodzą Wodza Tecumseha wspierali obronę.

• Generał-major Brock: Generał-major Brock zdobył Detroit, ale zginął pod Queenston Heights.

• Charles de Salaberry: Charles de Salaberry i 460 żołnierzy zawrócili 4000 amerykańskich najeźdźców pod Châteauguay.

Następstwa i wpływ

• 1813 – Spalenie York: W 1813 roku Amerykanie spalili budynki Parlamentu w York; Brytyjczycy odpowiedzieli w Waszyngtonie.

• Kanadyjska obrona: Brytyjczycy finansowali kanadyjską obronę, w tym Cytadele i Fort Henry.

• Granica Kanada–USA: Współczesna granica Kanada–USA częściowo wywodzi się z tej wojny.

Przyczyny powstania

• Ideały republikańskie: Niektórzy chcieli wartości republikańskich lub unii z USA.

• Nieudane powstania: Powstania zbrojne w latach 1837–38 nie powiodły się z powodu braku poparcia.

Konsekwencje

• Klęska rebeliantów: Rebelianci zostali pokonani; niektórzy zostali straceni lub zesłani.

• Raport Lorda Durhama: Lord Durham zalecił zjednoczenie Kanad i przyznanie odpowiedzialnego rządu.

Asymilacja i reformy

• Propozycja asymilacji: Durham kontrowersyjnie wzywał do asymilacji francuskich Kanadyjczyków.

• Trwałość francuskiej tożsamości: Francuska tożsamość przetrwała, a reformatorzy tacy jak Taché i Cartier zostali Ojcami Konfederacji.

Wczesne reformy

• La Fontaine, Baldwin i Howe: La Fontaine i Baldwin, wraz z Josephem Howe’em w Nowej Szkocji, promowali odpowiedzialny rząd.

Osiągnięcie odpowiedzialnego rządu

• 1847–48 – Nowa Szkocja: Nowa Szkocja jako pierwsza osiągnęła pełny odpowiedzialny rząd w latach 1847–48.

• 1848–49 – Zjednoczona Kanada: Zjednoczona Kanada poszła w jej ślady w latach 1848–49 pod rządami Lorda Elgina.

• Zaufanie parlamentu: Współczesne systemy parlamentarne wymagają, aby rząd ustąpił, jeśli straci zaufanie.

• Przywództwo La Fontaine’a: La Fontaine był pierwszym przywódcą odpowiedzialnego rządu w Kanadach.

Powstanie Kanady

• Ojcowie Konfederacji: Ojcowie Konfederacji stworzyli strukturę rządu federalnego i prowincjonalnego.

• Ontario, Quebec, NB, NS: Prowincja Kanady została podzielona na Ontario i Quebec, do których dołączyły New Brunswick i Nowa Szkocja, tworząc Dominium Kanady.

• Ustawodawcze ciała prowincjonalne: Każda prowincja zyskała własne ustawodawstwo z kontrolą nad edukacją i zdrowiem.

• 1867 – BNA Act: British North America Act został uchwalony w 1867 roku, oficjalnie tworząc Dominium Kanady 1 lipca.

• Dzień Kanady: 1 lipca, dawniej Dzień Dominium, jest dziś świętowany jako Dzień Kanady.

Wizja i inspiracja

• Inspiracja Psalmem 72: Zainspirowany wizją Psalmu 72 o panowaniu od morza do morza.

• Wizja dla Kanady: Wyrażenie ucieleśniało wizję potężnego, zjednoczonego i wolnego narodu.

• „Dominium” w Konstytucji: Termin „Dominium” został wpisany do Konstytucji i używany przez 100 lat.

Kluczowe daty

• 1867: Ontario, Quebec, Nowa Szkocja, New Brunswick

• 1870: Manitoba, Terytoria Północno-Zachodnie

• 1871: Kolumbia Brytyjska

• 1873: Wyspa Księcia Edwarda

• 1880: Wyspy Arktyczne przeniesione do N.W.T.

• 1898: Terytorium Yukonu

• 1905: Alberta, Saskatchewan

• 1949: Nowa Fundlandia i Labrador

• 1999: Nunavut

Sir John A. Macdonald

• Urodzenie i imigracja: Urodzony w Szkocji w 1815 roku i wyemigrował do Górnej Kanady jako dziecko.

• Prawnik z Kingston i polityk: Prawnik z Kingston w Ontario i utalentowany polityk.

• 11 stycznia – Dzień Macdonalda: 11 stycznia to Dzień Sir Johna A. Macdonalda; jego portret znajduje się na banknocie 10-dolarowym.

Sir George-Étienne Cartier

• Architekt Konfederacji: Cartier był kluczowym architektem Konfederacji z Quebecu.

• Negocjator: Negocjował przystąpienie Manitoby, British Columbia i Terytoriów Północno-Zachodnich.

• Prawnik kolejowy: Prawnik kolejowy i patriotyczny Kanadyjczyk sprzymierzony z Macdonaldem.

Powstanie Północno-Zachodnie z 1885 roku

• 1885 – Drugie powstanie: Gdy osadnictwo na zachodzie wznowiono, w 1885 roku wybuchło drugie powstanie.

• Przywództwo Riela: Riel poprowadził siły Metysów i rdzennych mieszkańców w Saskatchewan, ale został pokonany, osądzony i stracony za zdradę stanu.

• Oburzenie Quebecu: Jego egzekucja wywołała oburzenie w Quebecu i debatę o prawach rdzennych.

• Ojciec Manitoby: Riel jest pamiętany jako obrońca praw Metysów i Ojciec Manitoby.

• Gabriel Dumont: Gabriel Dumont, dowódca wojskowy Riela, odegrał kluczową rolę w oporze Metysów podczas powstania 1885 roku.

Powstanie Konnej Policji Północno-Zachodniej

• 1873 – Założenie NWMP: W odpowiedzi na niepokoje rząd federalny utworzył Konną Policję Północno-Zachodnią w 1873 roku.

• Egzekwowanie prawa: NWMP pomogła w zasiedlaniu Zachodu i egzekwowaniu prawa kanadyjskiego.

• Założone forty: Zakładali forty takie jak Calgary i Macleod, z siedzibą w Reginie.

• Dzisiejsza RCMP: Dziś znani są jako Królewska Kanadyjska Konna Policja (RCMP), ikona kanadyjskiej kultury.

• Sir Sam Steele: Generał-major Sir Sam Steele stał się legendarnym Mountie i bohaterem pogranicza.

• Symbolika NWMP: NWMP symbolizowała prawo, porządek i obecność kanadyjską w całych Preriach.

Chińska siła robocza i dyskryminacja

• Chińscy robotnicy: Chińscy robotnicy odegrali kluczową rolę w budowie kolei w trudnych warunkach.

• Dyskryminacja Head Tax: Po ukończeniu chińscy imigranci stanęli wobec dyskryminacji, w tym Head Tax (podatku pogłównego).

• Przeprosiny w 2006 roku: Rząd Kanady wydał formalne przeprosiny w 2006 roku za tę politykę.

• Trudne warunki: Chińscy robotnicy kolejowi mieszkali w odizolowanych obozach i znosili ekstremalne trudności i niebezpieczeństwa.

Vimy Ridge i tożsamość narodowa

• Kwiecień 1917 – Vimy Ridge: W kwietniu 1917 roku siły kanadyjskie zdobyły Vimy Ridge przy 10 000 ofiar.

• Symbol jedności: Zwycięstwo stało się symbolem kanadyjskiego osiągnięcia i jedności.

• 9 kwietnia – Dzień Vimy: 9 kwietnia obchodzony jest jako Dzień Vimy.

Internowanie i dyskryminacja

• Internowanie: W czasie wojny ponad 8000 osób, głównie ukraińskich imigrantów, zostało internowanych jako „wrogowie obcy”.

• Brytyjskie rady zignorowane: Stało się to mimo brytyjskich rad przeciwko takiej polityce.

Ostatnie kampanie i zwycięstwo

• Sir Arthur Currie: Pod dowództwem generała Sir Arthura Curriego Kanada poprowadziła decydujące bitwy w ostatnich 100 dniach wojny.

• 11 listopada 1918 – Zawieszenie broni: Wojna zakończyła się 11 listopada 1918 roku zawieszeniem broni.

• Kanadyjska duma: Te wysiłki wzmocniły kanadyjską dumę, zwłaszcza w angielskiej Kanadzie.

Lata międzywojenne

• Brytyjska Wspólnota Narodów: Po I wojnie światowej Imperium Brytyjskie przekształciło się w Brytyjską Wspólnotę Narodów, z Kanadą jako wiodącym członkiem.

• Wzrost lat 20. i krach 1929: Lata 20. XX wieku odznaczały się wzrostem gospodarczym i niskim bezrobociem, ale krach giełdowy z 1929 roku zapoczątkował Wielki Kryzys.

• 1933 – Bezrobocie: Do 1933 roku bezrobocie osiągnęło 27%, a rolnicy z Prerii zmagali się z suszą i spadającymi cenami zboża.

• 1934 – Bank Kanady: Bank Kanady został utworzony w 1934 roku, aby ustabilizować system finansowy.

• Programy społeczne: Wzrosły społeczne żądania programów takich jak ubezpieczenie od bezrobocia, płaca minimalna i standardowy tydzień pracy.

Imigracja i dyskryminacja

• Ograniczenia w czasie kryzysu: Imigracja spadła w czasie kryzysu, a uchodźcy, w tym Żydzi uciekający przed nazistowskimi Niemcami, byli często odsyłani.

Kanada w II wojnie światowej

• 1939 – Wypowiedzenie wojny: Kanada wypowiedziała wojnę nazistowskim Niemcom w 1939 roku i dołączyła do sił sprzymierzonych, aby pokonać tyranię w Europie i Azji.

• Służba kanadyjska: Ponad milion Kanadyjczyków i Nowofundlandczyków służyło; 44 000 zginęło.

• Kluczowe bitwy: Siły kanadyjskie uczestniczyły w obronie Hongkongu (1941), Rajdzie na Dieppe (1942) oraz w wyzwoleniu Włoch i Holandii.

• D-Day – Plaża Juno: W D-Day, 6 czerwca 1944 roku, Kanadyjczycy zdobyli Plażę Juno w alianckiej inwazji na Normandię.

• Bitwa o Atlantyk: Kanada odegrała kluczową rolę w bitwie o Atlantyk i wyszkoliła 130 000 alianckich załóg lotniczych w ramach British Commonwealth Air Training Plan.

• Trzecia największa marynarka: Pod koniec wojny Kanada miała trzecią największą marynarkę na świecie.

Dyskryminacja i przeprosiny

• Internowanie japońskich Kanadyjczyków: Podczas II wojny światowej japońscy Kanadyjczycy zostali przymusowo przesiedleni, a ich mienie sprzedano bez odszkodowania.

• Przeprosiny w 1988 roku: Rząd przeprosił później w 1988 roku i zapewnił rekompensaty ofiarom.